"دکتر مهرداد منصوری"
درد شست پا در ناحیه زیر پنجه پا مشکلی است که معمولا در حین تمرینات و مسابقات ورزشی ایجاد میشود و علت آن صدمه دیدن مفصل بزرگ شست پا بخصوص لیگامان های زیر آن است.
آناتومی
انگشت شست پا از دو بند تشکیل شده است. بندی که ناخن شست در روی آن وجود دارد و بند عقبی که به کف پا نزدیک تر است. محل اتصال بند عقبی به کف پا مفصل بزرگی است که به آن
مفصل متاتارسوفالانژیال Metatarsophalangeal میگویند. این مفصل از مهمترین مفاصل اندام تحتانی است و در حین راه رفتن بسیار فعال است.
در حین راه رفتن ممکن است تا 8 برابر نیروی وزن به این مفصل وارد میشود. در سطح کفی مفصل یعنی قسمتی که رو به زمین قرار گرفته است کپسول مفصلی و تاندون های عضله خم کننده کوتاه شست و دو استخوانچه ریز بنام استخوان های سزاموئید وجود دارد.
مکانیسم کشیدگی و رگ به رگ شدن شست پا چیست
این عارضه به علت خم شدن شدید شست پا به بالا و عقب ایجاد میشود. مفصل بزرگ شست پا بطور طبیعی میتواند حدود 80 درجه به بالا خم شود. اگر فشاری به شست پا وارد گردد بطوریکه موجب شود این مفصل بیش از حد تواناییش به بالا خم شود میتواند موجب کشش شدید بافت نرم زیر مفصل و در نتیجه پاره شدن کپسول مفصل و یا لیگامان ها و تاندون های زیر و اطراف مفصل شود و آسیب به این بافت ها موجب بروز علائم این عارضه میشود.
گاهی اوقات شدت آسیب به حدی است که میتواند موجب صدمه دیدن غضروف مفصل یا در رفتگی مفصل شود ولی شدت آسیب اکثرا در حد اسپرین Sprain یا کشیدگی مفصل متاتارسوفالاتژیال اول است.
علت نامگذاری این آسیب به نام Turf Toe آنست که این مشکل در کسانی که روی زمین های مصنوعی مثل زمین چمن مصنوعی بازی میکنند بیشتر دیده میشود. در هنگام بازی روی این سطوح به علت اینکه اصطکاک و چسبندگی کفش و این سطوح زیاد است در حین باز و دویدن، پنجه کفش محکم به سطح زمین میچسبد ولی پاشنه بر اثر وزن بدن که روی به جلو میرود از زمین بلند میشود و موجب میگردد شست پا بشدت به طرف بالا خم شود.
همچنین این زمین ها سطح سخت تر و غیر قابل انعطاف تری نسبت به زمین چمن دارند که این هم میتواند موجب بیشتر شدن احتمال این آسیب شود. این عارضه در ورزشکارانی که ورزش های فوتبال، راگبی، کشتی و یا ورزش های نمایشی رزمی را انجام میدهند بیشتر دیده میشود.
عوامل زیر احتمال بروز این آسیب را بیشتر میکنند
- انجام ورزش های فوتبال، راگبی، کشتی و یا ورزش های نمایشی رزمی
- بازی روی زمین های سفت یا با کفی مصنوعی
- اگر دامنه حرکتی مچ شما زیاد است
- اگر دامنه حرکتی مفصل شست شما کم است
- اگر کفش ورزشی شما خیلی نرم و قابل انعطاف است
علائم رگ به رگ شدن شست پا چیست
دردناک شدن و متورم شدن مفصل اصلی شست پا مهمترین علامت این عارضه است. این درد در حین حرکت دادن شست بخصوص در حین بالا بردن شست بیشتر میشود. حرکات شست هم محدود میشود. ممکن است در حین حادثه ای که منجر به این آسیب شده است صدای تقه ای که نشانه پاره شدن است احساس شود. در حالات شدید پوست اطراف مفصل اصلی شست پا دچار کبودی و خونمردگی میشود.
درمان کشیدگی و رگ به رگ شدن شست پا
- بعد از حادثه سریعا روی محل درد را با یخ سرد کنید.
- بستن بانداژ فشاری روی محل کشیدگی و درد مفید است
- در صورت شدید بودن درد تا مدتی برای راه رفتن از عصا استفاده کنید.
- تا مدتی کفشی بپوشید که کفی سفت داشته باشد بطوریکه کفی آن کمتر قابل انعطاف باشد. این کفش میتواند تا مدتی مانع خم شدن شست به بالا شود و درد را کاهش میدهد.
- در صورت شدید بودن درد به پزشک مراجعه کنید.
پزشک معالج برای مطمئن شدن از اینکه در حین حادثه شکستگی در ناحیه مفصل شست ایجاد نشده باشد از پای شما
عکس برداری میکند. فیزیوتراپی بصورت استفاده از اولتراسوند هم میتواند مفید باشد. معمولا بیمار میتواند بعد از 4-2 روز راه برود. ممکن است پزشک معالج برای محدود کردن حرکات شست برای مدتی ( البته بعد از کاهش تورم مفصل) از Tape کردن انگشت شست استفاده کند. از بین رفتن درد بسته به شدت آسیب ممکن است 4-3 هفته طول بکشد. بازپروری پا بصورت انجام حرکاتی برای افزایش دامنه حرکتی مفصل و افزایش قدرت عضلات پا باید قبل از بازگشت به ورزش اصلی انجام شود.
این عارضه بعد از آسیب های ورزشی زانو و مچ پا سومین آسیب شایعی است که میتواند موجب شود ورزشکار مدتی از فعالیت های ورزشی دور بماند. اگر بعد از این آسیب ورزشکار بدنبال درمان مناسب نباشد ممکن است به آرتروز مفصل شست دچار شود. آرتروز شست هم به علت تغییر دادن طرز راه رفتن شخص میتواند در دراز مدت موجب بروز مشکلاتی در کل پا یا اندام تحتانی شود. در 50 درصد موارد کسانی که دچار این آسیب شده اند تا پنج سال بعد عوارض و مشکلاتی را در مفصل خواهند داشت.
مقالات مرتبط
هالوکس والگوس یا قوز شست چیست. برجستگی یا کجی شست پا چگونه درمان میشود
قوز شست پا یا هالوکس والگوس با چه نوع اعمال جراحی درمان میشود. درمان برجستگی و انحراف شست پا چیست
هالوکس ریجیدوس شایعترین علت آرتروز و درد و خشکی شست پا است
رگ به رگ شدن و کشیدگی یا پیچ خوردن شست پا موجب درد پنجه پا در زیر شست میشود