"دکتر مهرداد منصوری"
گرچه اغلب درد هایی که در ناحیه ساق بوجود میایند بدنبال ضربه ایجاد میشوند ولی درد ساق علل دیگری هم دارد که ارتباطی به ضربه ندارد. منشا درد های ساق ممکن است در استخوان، مفصل ، عضله یا تاندون باشد و یا ممکن است علت درد در لیگامان ها، عروق، اعصاب یا حتی پوست باشد. شایعترین عللی که میتوانند نوجب درد ساق شوند عبارتند از :
لایه محکمی بر روی استخوان ها وجود دارد که به آن پریوست Periosteum میگویند. در این لایه، اعصاب درد وجود دارد. در هنگام شکستگی این لایه آسیب میبیند و آسیب آن موجب تحریک ریشه های عصبی آن شده که نتیجه آن ایجاد درد است. همچنین در هنگام شکستگی ممکن است عضلات اطراف استخوان هم آسیب ببیند و این آسیب موجب تحریک ریشه های عصبی میشوند که در عضلات وجود دارند. نتیجه ان ایجاد درد در عضله است.
این بیماری که علت آن فشار آوردن زیاد و مکرر به ساق در حین ورزش هایی مانند دویدن، جهیدن و رقص است میتواند موجب درد ساق شود.
به معنای کشیده شدن عضله است. در حین ورزش یا ضرباتی که به اندام وارد میشود ممکن است عضلات ساق تحت کشش یا فشار قرار گرفته و پارگی هایی در آن ها ایجاد شود. این پارگی ها ممکن است بسیار کوچک و در حد میکروسکوپی باشد و یا ممکن است بصورت پارگی واضحی ایجاد شود. استرین میتواند یکی از علل درد ساق باشد. این اتفاق بیشتر موقعی میفتد که عضلاتی از ساق که توانایی انعطاف زیادی ندارند به علت ورزش و یا فعالیت بدنی زیاد تحت فشار قرار میگیرند. بدنبال آن عضله دچار انقباض دردناکی میشود که تا مدتی میتواند ادامه داشته باشد.
کرامپ عضلانی
اگر به عللی میزان بعضی مواد بدن مانند میزان کلسیم، سدیم یا پتاسیم تغییر کند عضلات بدن بخصوص عضلات ساق ممکن است دچار انقباض دردناک شوند.
ضربه به ساق ممکن است موجب خونریزی در بافت های ساق بخصوص عضلات آن شود. این خونریزی موجب فشار به بافت ها و ایجاد تورم و درد شود. در حالات بسیار شدید، شدت خونریزی و تورم موجب میشود خونرسانی به ساق کم شود و ایجاد درد شدید و کاهش حس و حرکت و سردی ساق و پا شود. به این وضعیت سندرم کمپارتمان Compartment syndrome میگویند.
مشکلات عروق محیطی
در این بیماری به عللی رگ های خونی که اکسیژن و مواد غذایی را به اندام تحتانی میرسانند باریک میشوند. این بیماران معمولا در موقع استراحت درد ندارند و در آنها بیشتر در حین فعالیت بدنی است. در حین فعالیت، عضلات ساق نیاز به اکسیژن و مواد غذایی بیشتری دارند پس نیاز به جریان خون بیشتری هم دارند. در بدن سالم، در موقع فعالیت بدنی رگ های خونی گشاد میشوند تا خون بیشتری را به اندام برسانند ولی در این بیماران به علت تنگ شدن عروق، این رگ های خونی نمیتوانند به اندازه کافی گشاد شوند.
نتیجه آن، کاهش خونرسانی به عضلات ساق اندام است و این کم شدن خونرسانی موجب ایجاد درد در عضلات اندام میشود. در ابتدا این درد ها فقط در موقع فعالیت بدنی مثلا راه رفتن است ولی با پیشرفت بیماری درد در موقع استراحت هم ایجاد میشود. در این بیماری کاهش خونرسانی به اندام میتواند موجب کاهش خونرسانی به پوست هم بشود که موجب میشود زخم های پوستی دیرتر خوب شوند و یا حتی در پوست زخم هایی ایجاد شوند.
لخته شدن خون در عروق ساق موجب میشود رگ کاملا بسته شود و خونرسانی به ساق بشدت کاهش یابد و همین امر موجب ایجاد درد شدید در ساق میشود. منشا این لخته خون میتواند قلب باشد. گاهی اوقات به علت بیماری هایی ممکن است ضربان قلب نامنظم شود و این ضربان نامنظم موجب تشکیل لخته های خون در قلب میشود.
این لخته ها از طریق عروق خونی به شریان های ساق رسیده و موجب انسداد آنها و ایجاد درد میشوند. گاهی منشا این لخته ها ورید های عمقی ساق است. در این حال، ورید عمقی مسدود میشود که نه تنها موجب درد و تورم ساق میشود بلکه لخته میتواند به قلب و ریه رفته و مشکلات جدی برای بیمار ایجاد کند. گاهی منشا لخته ها ورید های سطحی ساق هستند که موجب درد و تورم بر روی ورید های واریسی ساق میشود.
دسته ای از کمردرد ها که همراه با سیاتیک هستند به علت تحریک ریشه های عصبی میتوانند موجب درد ساق شوند. بر حسب اینکه کدام ریشه عصبی در کمر تحریک شود محل درد ساق متفاوت خواهد بود. سیاتیک علل متفاوتی میتواند داشته باشد ولی منشا همه آنها در کمر است.
نوروپاتی
درد ساق میتواند به علت نوروپاتی یا مشکلاتی در اعصاب محیطی ران یا ساق باشد. بیماری های مختلفی میتوانند ایجاد نوروپاتی کنند و معمولا در این بیماری ها به عللی عصب دچار التهاب میشود و این التهاب موجب احساس درد در ساق میشود. بطور مثال یک رحم بزرگ شده در دوران بارداری میتواند بر روی اعصابی که از محوطه شکم خارج شده و به اندام تحتانی میروند فشار وارد کند و این فشار موجب التهاب عصب و احساس درد در ساق شود.
بیماری های عمومی
بعضی بیماری های مزمن مانند دیابت، الکلیسم، بعضی از سرطان ها و یا کمبود بعضی ویتامین ها میتوانند موجب درد ساق ها شوند. در بعضی بیماری ها مانند گیلن باره یا ام اس به علت ضعیف شدن عضلات ساق ممکن است این ناحیه از بدن دردناک شود.
مشکلات پوست
بیماری زونا یک بیماری پوستی است و علت بوجود آورنده آن همان ویروس آبله مرغان است. علامت عمده این بیماری ظهور جوش های ریزی در یک محدوده از پوست است. این جوش های پوستی در هر کجایی از بدن میتوانند بوجود آیند از جمله بر روی پوست ساق. همراه با این جوش های پوستی درد شدیدی در اندام مربوطه بوجود میاید. گاهی این درد قبل از بروز ضایعات پوستی ایجاد میشود و تشخیص زونا را مشکل میکند. گاهی اوقات به علت تجمع مایعات زیاد در پوست که به آن ادم میگویند ساق ها متورم و دردناک میشوند. این اتفاق بخصوص در مواقعی دیده میشود که پاها برای مدت طولانی به پایین آویزان هستند.
دیابت
اگر قند خون رد دیابتی مدت زیادی بالا باقی بماند بتدریج و در طول سالها، عروق و اعصاب اندام ها آسیب میبینند. در اندام تحتانی ممکن است اعصاب دچار التهاب شوند که میتواند منجر به درد شدید ساق شود. عارضه دیگر دیابت طولانی مدت تنگ شدن عروق اندام تحتانی است که آنهم میتواند موجب کاهش جریان خون اندام و درد ساق شود.