"دکتر رضا شهریار کامرانی"

خانم 50 ساله ای بدنبال پذیرایی از میهمانان خود در مهمانی شب گذشته ساعت 3 صبح از خواب بیدار می شود. احساس سوزن سوزن شدن نوک انگشتان و بی حسی در دست ها می کند . دستان خود را چندین ثانیه تکان داده و انگشتان خود را چندین بار بازو بسته می کند احساس خواب رفتگی انگشتان بعد از چند دقیقه رفع می شود و وی می تواند به خواب خود ادامه دهد. این خانم قبلا نیز تجربه های مشابهی راداشته است و اخیرا متوجه شده است برای انجام کارهای ظریف و برداشتن اجسام کوچک مشکل دارد. آیا این علائم مربوط به خستگی است . آیا این علائم مربوط به افزایش سن است یا یک بیماری است.

مثال فوق نمونه شایعی از بیماریی بنام نشانگان تونل مچ دست ( سندرم کانال کارپ) است که اگر زود به آن توجه شود براحتی درمان می شود. ( به مجموعه ای از علائم بالینی نشانگان میگویند)

نشانگان تونل مچ دست یا سندرم کانال کارپ چیست

این بیماری در اثر فشار به عصب میانی یا مدیان median nerve در کانال مچ دست بوجود می آید. علائم آن عبارتست از سوزن سوزن شدن ، گز گز و بی حسی در نوک انگشتان. این علائم بیشتر در انگشتان اشاره و میانی ظاهر می شود و در ابتدا بدنبال فعالیت است اما بتدریج در هنگام استراحت نیز ایجاد می شود.

لاغر شدن عضلات قاعده شست در مراحل پیشرفته بیماری

از علائم بارز این بیماری تشدید علائم در شب ها است. بیمار چند ساعت بعد از شروع خواب با احساس بی حسی وگزگز انگشتان از خواب بلند می شود و با تکان دادن انگشتان و مچ دست بتدریج علائم برطرف می شود. علائم مهم و بارز دیگر عبارتند از : گز گز انگشتان هنگام مکالمه با تلفن وقتی با دست گوشی تلفن را در دست می گیرند و هنگام گرفتن چادر با دست در زیر چانه.

با پیشرفت بیماری به علت کم شدن حس نوک انگشتان بخصوص در انگشتان سبابه و شست فرد در برداشتن اجسام سبک و ظریف مشکل پیدا می کند و شروع به انداختن اجسام از دستان هنگام فعالیت می کند و بالاخره با پیشرفت بیماری کاهش دائمی حس انگشتان دست و لاغر شدن عضلات برجسته کف دست ایجاد می شود .

شیوع این بیماری در خانم ها 5 برابر آقایان است ، سن شایع آن 30 تا 60 سال است اما بخصوص در حوالی سن یائسگی در خانم های خانه دار شایعتر است . در افرادی که کارهای تکراری با دست دارند نظیر کسانی که تایپ انجام می دهند یا شغل صنعتی با حرکات مکرر دستان دارند بیشتر دیده می شود. این بیماری در زمان بارداری خانم ها نیز شایع است اما معمولا بعد از پایان بارداری بهبود می یابد.
در اکثر موارد، بیماری زمینه ای وجود نداد اما در پانزده در صد موارد بیماری زمینه ای مثل دیابت ، بیماریهای تیروئید یا سابقه شکستگی درمچ دست وجود دارد.

در مچ دست ساختمان تشریحی بنام تونل مچ دست وجود دارد این تونل یک فضای محدود و محصور است که در قسمت خلف (پشت) آن استخوانهای مچ دست به صورت سقف تونل قرار دارد و در قسمت قدام (جلویی) یک بافت لیفی ( جنس آن مثل تاندون است) ضخیم و محکم بنام طناب عرضی مچ دست آن را محدود میکند.

از این کانال محصور، 10 عنصر از ساعد به قسمت کف دست وارد می شود که عبارتند از 9 تاندون مربوط به حرکات انگشتان و یک عصب بنام عصب میانی. وظیفه عصب میانی، دادن حس به انگشتان شست، سبابه، میانی و نیمی از انگشتان حلقه و نیز عصب دهی به عضلات ناحیه برجستگی کف دست است. به هر علتی که در این کانال، فشاری به عصب میانی وارد شود نشانگان تونل مچ دست حاصل می شود.

این عامل فشاری ممکن است یک تومور، یک کیست یا شکستگی بدجوش خورده مچ دست باشد. اما دراکثر موارد عامل فضاگیر مشخصی نمی توان یافت و بنظر می رسد در این موارد، فعالیت تکراری دست باعث تورم تاندونهای مچ دست و کم شدن فضا برای عصب میانی می شود. در خانم های باردار ورم در تمام بدن زیاد میشود و این ورم در دست باعث فشار به عصب میانی در تونل مچ دست میشود.

درمقابل نشانگان تونل مچ دست چه باید کرد

بهترین کار پیشگیری از بروز این بیماری است. خودداری از فعالیت زیاد در مدت کوتاه و توزیع کارها در زمان طولانی تر، خودداری از قرار دادن دست و مچ دست درحالت خیلی خم در هنگام کارکردن مثلا هنگام تایپ کردن و هنگام خوابیدن از مهمترین راههای پیشگیری است.

به محض شروع علائم، استفاده کردن از مچ بند طبی که با داشتن یک آتل محکم در کف دست باعث استراحت مچ دست می شود کمک کننده است . درصورت عدم پاسخ به درمانهای ساده، مراجعه به پزشک و اقدام برای تزریق موضعی در مچ دست یا عمل جراحی پیشنهاد می شود.
در صورت عدم درمان مناسب، بتدریج فشار برروی عصب میانی باعث بروز عوارض غیر قابل برگشت می شود.

در عمل جراحی رباط عرضی مچ دست برش داده میشود               تا فشاری که بر روی عصب مدیان وجود دارد کم شود	عمل جراحی برش رباط عرضی مچ دست را میتوان با استفاده از                                                  آرتروسکوپ انجام داد

تشخیص های دیگری که برای این علائم مطرح است چیست

اگر چه علائم کامل نشانگان تونل مچ دست می تواند تشخیص بالینی قطعی را مطرح نماید اما ممکن است علائم مشابهی در آرتروزهای گردنی ، دنده گردنی یا بیماریهای هورمونی دیده شود . گرفتن نوارعصبی کمک شایانی به قطعی شدن تشخیص می نماید.