"دکتر مهرداد منصوری"

بسیاری از بیماران بعد از آسیب های اندام تحتانی دچار تورم پا میشوند ( منظور از پا قسمتی از اندام تحتانی است که زیر مچ قرار دارد). گاهی ورم در مچ پا و ساق پا هم ایجاد میشود. ورم ممکن است بعد از شکستگی های کف پا، مچ پا، ساق، زانو، ران و یا حتی لگن ایجاد شود. ورم ممکن است بدنبال در رفتگی یا پیچ خوردن زانو یا مچ پا ایجاد شود. گاهی اوقات تورم بلافاصله بعد از آسیب وارده به اندام ایجاد میشود و در مواردی این تورم بعد از چند روز یا چند هفته بوجود میاید. گاهی این تورم بعد از خارج کردن گچ از اندام دیده میشود و در غالب اوقات بیمار از ایجاد یا باقی ماندن تورم نگران میشود.

علت ورم پا در این موارد متفاوت بوده و ممکن است تشخیص علت آن برای بیمار امکان پذیر نباشد. بهترین توصیه به بیمارانی که از ورم پای خود نگرانند اینست که با پزشک معالج خود مشورت کنند. در بسیاری اوقات علت ورم برای پزشک معالج مشخص بوده و با توصیه های وی کاهش میابد. در مواردی هم ممکن است برای کشف علت تورم نیاز به بررسی های پاراکلینیکی بوده و ورم نیاز به درمان داشته باشد. مهمترین علت های ورم اندام تحتانی بعد از آسیب های ناشی از ضربه عبارتند از

• آسیب ناشی از ضربه
• ورم ناشی از سفت بستن پا
• ورم بعد از عمل جراحی
• عفونت
• راه نرفتن
• آویزان بودن پا
• حرکت نکردن مچ
• ترومبوز ورید های عمقی
• آتروفی سودک
• عدم بهبودی ضایعه
• سندروم کمپارتمان

ورم بعد از شکستگی به علت آسیب ناشی از ضربه

وقتی انگشتان پا، کف پا یا مچ پا بدنبال ضربه دچار شکستگی، در رفتگی یا پیچ خوردگی میشوند به علت تغییراتی که در نفوذ پذیری مویرگ های پا ایجاد میشود مقداری از پلاسمای خون به فضای بین سلولی راه پیدا کرده و موجب ورم یا ادم Edema در پا میشود. این ورم ممکن است همراه با کبودی و خونمردگی در پوست پا باشد.
اگر شدت ورم زیاد باشد بعد از مدتی پوست پا تاول میزند. ورم پا ممکن است گوده گذار یا غیر گوده گذار باشد. در ورم گوده گذار وقتی با انگشت به مدت چند ثانیه پوست روی پا را فشار میدهیم بعد از برداشتن انگشت میبینیم جای انگشت در روی پوست بصورت فرورفته باقی میماند. در حالیکه در ادم غیر گوده گذار با برداشتن فشار انگشت، پوست بلافاصله به وضعیت قبلی برمیگردد.

تورمی که بلافاصله بعد از آسیب های کف پا یا مچ پا بوجود میایند معمولا بعد از گذشت چند روز کاهش میابند. بیمار با بالا نگه داشتن پا بصورتیکه پا بالاتر از سطح قلب قرار گیرد میتواند به کاهش ورم کمک کند. سرد کردن پا به کمک کیسه حاوی خرده های یخ هم میتواند ورم پا را کم کند. البته این ورم ممکن است هفته ها و یا گاهی ماه ها باقی بماند بطور مثال در پیچ خوردن مفاصل انگشتان پا ممکن است ورم انگشت چند ماه باقی بماند.

ورم بعد از شکستگی ناشی از سفت بستن پا

اگر ناحیه ساق پا به توسط باند معمولی یا باند کشی محکم بسته شود مچ پا و پا ورم میکنند. اگر مچ پا محکم بسته شود کف پا ورم میکند و اگر کف پا محکم بسته شود انگشتان پا ورم میکنند. هیچگاه نباید بانداژ را آنقدر محکم بست که موجب ورم پا شود.
در این موارد با باز کردن بانداژ ورم کم میشود.

باید دقت کرد که اگر قسمتی از ساق یا مچ پا نیاز به بستن با باند کشی دارد، بانداژ تا پایین ترین قسمت پا یعنی تا نوک انگشت آورده شود تا تمام قسمت ها بطور یکنواخت تحت فشار ملایمی قرار بگیرند.
در مواقعی که گچ محکم گرفته شده است ممکن است قسمتی از پا که پایینتر از گچ قرار دارد ورم کند.
در این موارد باید گچ باز شده و گچ آزادتری گرفته شود.

ورم بعد از عمل جراحی

جراحی، خود یک نوع آسیب بافتی است و مانند دیگر آسیب ها موجب خروج مایع از مویرگ ها به درون فضای بین سلولی و ورم اندام میشود. بعد از هر عمل جراحی محل عمل تا مدتی متورم است. این تورم معمولا بعد از 2-1 هفته بتدریج کاهش یافته و از بین میرود.
بالا نگه داشتن محل عمل بالاتر از سطح قلب میتواند به کم شدن سریع تر ورم کمک کند.

ورم به علت عفونت

عفونت میتواند ناشی از زخمی باشد که در حین آسیب در پوست ایجاد شده و یا ممکن است در محل عمل جراحی ایجاد شود. اگر تورم بعد از جراحی مدت زیادی طول بکشد بخصوص اگر همراه با گرمی و قرمزی پوست و یا ترشح مایعات از محل زخم باشد ممکن است نشانه عفونت باشد.
هر موقع بیمار با توجه به علائم ذکر شده کوچکترین شکی به وجود عفونت بکند باید در اسرع وقت جهت بررسی موضع، به پزشک معالج مراجعه کند.

مقالات مرتبط